Mateus 5
U̶mʉreco pacʉ wederique (BAONT) vs ARIB
1 Paʉ bojocare ĩari, Jesús pea ʉ̃tãgʉ ca nii mʉa waari buuropʉ maa waa, ea nuu waawi. To biro cʉ̃ ca biiro cʉ̃ buerã cãa cʉ̃ pʉto pee nea poo waawa.
1 Jesus, pois, vendo as multidões, subiu ao monte; e, tendo se assentado, aproximaram-se os seus discípulos,
2 Cʉ̃ pea o biro cʉ̃jare ĩi bue jʉo waawi:
2 e ele se pôs a ensiná-los, dizendo:
3 —Ʉjea niima, ca boo pacarã yeri ca yeri cʉtirã; Ʉmʉreco Pacʉ cʉ̃ ca dotiri tabea cʉ̃ja yaa tabe nii.
3 Bem-aventurados os humildes de espírito, porque deles é o reino dos céus.
4 Ʉjea niima ñañaro ca tamʉorã, tʉgoeña tutuariquere tiicojo ecorucuma.
4 Bem-aventurados os que choram, porque eles serão consolados.
5 Ʉjea niima “O biro ca biirã jãa nii,” ca ĩitirã; Ʉmʉreco Pacʉ “Yʉ tiicojorucu,” cʉ̃ ca ĩirica yepare cʉo earucuma.
5 Bem-aventurados os mansos, porque eles herdarão a terra.
6 Ʉjea niima, añurijere tiirʉgarã, oco jinirʉga, aʉa boa, biirãre biro ca bii tʉgoeñarã; cʉ̃ja ca tiirʉgarore biro cʉ̃jare ca bii bojaro ʉjea niirucuma.
6 Bem-aventurados os que têm fome e sede de justiça porque eles serão fartos.
7 Ʉjea niima ca boo paca ĩarã; Ʉmʉreco Pacʉ cãa cʉ̃jare boo paca ĩarucumi.
7 Bem-aventurados os misericordiosos, porque eles alcançarão misericórdia.
8 Ʉjea niima, cʉ̃ja yeripʉ añurije wado ca tʉgoeñarã; cʉ̃ja, Ʉmʉreco Pacʉre ĩarucuma.
8 Bem-aventurados os limpos de coração, porque eles verão a Deus.
9 Ʉjea niima, añuro jĩcãri mena niirique maquẽre ca pade niirã; Ʉmʉreco Pacʉ, “Yʉ puna,” cʉ̃jare ĩirucumi.
9 Bem-aventurados os pacificadores, porque eles serão chamados filhos de Deus.
10 Ʉjea niima, añurijere tiima ĩirã, ñañaro cʉ̃ja ca tiirʉga nʉnʉjeerã; Ʉmʉreco Pacʉ cʉ̃ ca doti niiri tabea cʉ̃ja yaa tabe nii.
10 Bem-aventurados os que são perseguidos por causa da justiça, porque deles é o reino dos céus.
11 ”Ʉjea niirã mʉja niirucu, yʉ yee jʉori, bojoca ñañarije mʉjare ĩi tuti, ñañaro mʉjare tii, ñucã ĩi ditorãra mʉja menare niipetirije ñañarije ĩi, cʉ̃ja ca ĩiro.
11 Bem-aventurados sois vós, quando vos injuriarem e perseguiram e, mentindo, disserem todo mal contra vós por minha causa.
12 Ʉjea niiña; añuro ʉjea niirã niiña. Ʉmʉreco tutipʉ añurijere pairo mʉja tiicojo ecorucu. Mʉja jʉguero ca dooricarã Ʉmʉreco Pacʉ yee quetire wede jʉgueri maja cãare o birora ñañaro cʉ̃jare tiirʉga nʉnʉjeeupa.
12 Alegrai-vos e exultai, porque é grande o vosso galardão nos céus; porque assim perseguiram aos profetas que foram antes de vós.
13 ”Mʉja ati yepa macãrã moa mʉja nii. ¿Moa, ca ocarije to ca peticoajata, do biro pee biicãri ñucã nemo to oca eabogajati? Ca ocatirijepʉa ñee ʉno pee añuti. To biri macãpʉ cʉ̃ja ca cõarijere bojoca pea teere ʉta yaio batecãma.
13 Vós sois o sal da terra; mas se o sal se tornar insípido, com que se há de restaurar-lhe o sabor? para nada mais presta, senão para ser lançado fora, e ser pisado pelos homens.
14 Mʉja ati yepare ca ʉ̃ʉ boerije mʉja nii. Jĩcã macã ʉ̃tãgʉ jotoa ca niiri macã do biro pee bii yai majiti.
14 Vós sois a luz do mundo. Não se pode esconder uma cidade situada sobre um monte;
15 Ñucã jĩa boericagare upa coro doca pee cũurʉgarã méé jĩa tuama. To biro tiitirã, emʉaro pee peoma, wii ca niirã niipetirãre to ʉ̃ʉ boejato ĩirã.
15 nem os que acendem uma candeia a colocam debaixo do alqueire, mas no velador, e assim ilumina a todos que estão na casa.
16 Teere birora mʉja cãa, bojoca cʉ̃ja ca ĩa cojoro añurijere tii niiña. Añuro mʉja ca tii niirijere ĩari, niipetirã cʉ̃ja Pacʉ ʉmʉreco tutipʉ ca niigʉre cʉ̃ja ca baja peopere biro ĩirã.
16 Assim resplandeça a vossa luz diante dos homens, para que vejam as vossas boas obras, e glorifiquem a vosso Pai, que está nos céus.
17 ”Mʉja, “Doti cũuriquere, Ʉmʉreco Pacʉ yee quetire wede jʉgueri maja cʉ̃ja ca wede cũuquĩriquere, cõagʉ doogʉ doojacupi,” ĩi tʉgoeñaticãña. Teere cõagʉ doogʉ méé yʉ biiwʉ. Tee ca ĩirore biro tiigʉ doogʉ pee yʉ doowʉ.
17 Não penseis que vim destruir a lei ou os profetas; não vim destruir, mas cumprir.
18 Yee méé mʉjare yʉ ĩi: Ména, ati ʉmʉreco, ati yepa, ca niiro, doti cũuriquea, jĩcã tabeacã ʉnora, jĩcã wãmeacã ʉnora, yai nʉcãcoa biitirucu, tee niipetirije ca ĩirore biro ca biiparo jʉguerore.
18 Porque em verdade vos digo que, até que o céu e a terra passem, de modo nenhum passará da lei um só i ou um só til, até que tudo seja cumprido.
19 To biri doti cũurique ca dotirijere bʉaro ca biitirijeacã ʉnorena tee ca ĩirore biro tii nʉnʉjeeti, aperã cãare “Tee ca ĩirore biro tii nʉnʉjeeya,” ĩi bue majioti, ca biigʉa, Ʉmʉreco Pacʉ cʉ̃ ca doti niiri tabepʉre “Watoa macʉ̃ niimi,” ĩi ecorucumi. Doti cũurique ca ĩirore biro tii nʉnʉjee, ñucã aperã cãare “Tee ca ĩirore biro tii nʉnʉjeeya,” cʉ̃jare ca ĩi bue majio ca tiigʉa, Ʉmʉreco Pacʉ cʉ̃ ca doti niiri tabepʉre “Ca nii majuropeegʉ niimi,” ĩi ecorucumi.
19 Qualquer, pois, que violar um destes mandamentos, por menor que seja, e assim ensinar aos homens, será chamado o menor no reino dos céus; aquele, porém, que os cumprir e ensinar será chamado grande no reino dos céus.
20 ”To biri doti cũuriquere jʉo bueri majare, fariseos're, Ʉmʉreco Pacʉ cʉ̃ ca ĩa cojoro añurije tii niiriquere cʉ̃jare mʉja ca tii ametʉa nʉcãtijata, jĩcãti ʉno peera Ʉmʉreco Pacʉ cʉ̃ ca doti niiri tabepʉre mʉja eatirucu.
20 Pois eu vos digo que, se a vossa justiça não exceder a dos escribas e fariseus, de modo nenhum entrareis no reino dos céus.
21 ”Mʉja, mʉja ñicʉ̃ jʉ̃mʉapʉre: “Jĩaticãña. Ca jĩagʉa, jãiña bejeri majapʉ cʉ̃ja ca jãiña beje niigʉ tuacãrucumi,” ĩiriquere mʉja tʉojacupa.
21 Ouvistes que foi dito aos antigos: Não matarás; e, Quem matar será réu de juízo.
22 Yʉ pea o biro mʉjare yʉ ĩi: No ca boogʉ cʉ̃ yee wedegʉ mena ca ajiagʉa, jãiña bejeri majapʉ cʉ̃ja ca jãiña beje niigʉ tuacãrucumi. Ñucã cʉ̃ yee wedegʉre ñañarije ca ĩi tutigʉa, ʉparã ca nii majuropeerãpʉ cʉ̃ja ca jãiña beje niigʉ tuacãrucumi. Ñucã no ca boogʉ cʉ̃ yee wedegʉre, “Ca tʉgoeña majitigʉ,” ca ĩi tutigʉa, pecame ca ʉ̃ʉ yatitiri pecamepʉ ñañaro ca bii yaipʉ niirucumi.
22 Eu, porém, vos digo que todo aquele que se encolerizar contra seu irmão, será réu de juízo; e quem disser a seu irmão: Raca, será réu diante do sinédrio; e quem lhe disser: Tolo, será réu do fogo do inferno.
23 ”To biri Ʉmʉreco Pacʉre mʉ ca tiicojo nʉcʉ̃ bʉorijere joe mʉenerica tutupʉ teere mʉ ca jee waajata, toopʉ niigʉra mʉ yee wedegʉre ñañaro mʉ ca tiiriquere mʉ ca tʉgoeña bʉajata,
23 Portanto, se estiveres apresentando a tua oferta no altar, e aí te lembrares de que teu irmão tem alguma coisa contra ti,
24 tii tutu pʉtora tii nʉcʉ̃ bʉorʉgʉ mʉ ca jee waariquere cũu, mʉ yee wedegʉre ñañaro mʉ ca tiiriquere, cʉ̃ mena wederique queno jʉogʉja. To biro tii yapanoripʉ docare tua doo, tiicojo nʉcʉ̃ bʉorʉgʉ mʉ ca jee waariquere joe mʉeneña.
24 deixa ali diante do altar a tua oferta, e vai conciliar-te primeiro com teu irmão, e depois vem apresentar a tua oferta.
25 Ñucã mʉre ca ĩa tutigʉ, ʉparãpʉre mʉre cʉ̃ ca wedejãarʉgajata, yoari mééra ca jãiña bejegʉ pʉtopʉ ami waarʉgʉ cʉ̃ ca tii niiropʉra cʉ̃ mena ameri wede quenoña, cʉ̃ pʉtopʉ mʉre cʉ̃ ca ami waatipere biro ĩigʉ. To biro mʉ ca tiitijata, ca coterã uwamarãpʉre mʉre tiicojo, ñucã cʉ̃ja pea mʉre tia cũu, tiicãrucuma.
25 Concilia-te depressa com o teu adversário, enquanto estás no caminho com ele; para que não aconteça que o adversário te entregue ao guarda, e sejas lançado na prisão.
26 Yee méé mʉre yʉ ĩi: “Wapa tiirica tii ca tʉjari tiiacãpʉ mʉ ca wapa tiitijata, toore mʉ wititirucu”.
26 Em verdade te digo que de maneira nenhuma sairás dali enquanto não pagares o último ceitil.
27 ”Ñucã, “Mʉ nʉmo ca niitigopʉre tii epeticãña,” ĩiriquere mʉja tʉojacupa.
27 Ouvistes que foi dito: Não adulterarás.
28 “Yʉ pea, no ca boogʉ jĩcõ nomiore, cõre tiirʉgarique mena ca ĩagʉa, mee cʉ̃ yeri cʉ̃ ca tʉgoeñarijepʉ cõ mena tiicã yerijãa waami,” yʉ ĩi.
28 Eu, porém, vos digo que todo aquele que olhar para uma mulher para a cobiçar, já em seu coração cometeu adultério com ela.
29 To biri mʉ capega díámacʉ̃ nʉña macãga ñañarije mʉ ca tiiro to ca tiijata, jade wee amiri yoaropʉ cõacãña. Jĩcã tabera mʉ upʉ macã tabe to ca bii yairo añujañu. Niipetiri upʉ menapʉra pecame ca ʉ̃ʉ yatitiri pecame pee mʉ ca cõa joe ecojata docare añuti.
29 Se o teu olho direito te faz tropeçar, arranca-o e lança-o de ti; pois te é melhor que se perca um dos teus membros do que seja todo o teu corpo lançado no inferno.
30 Ñucã mʉ amo díámacʉ̃ nʉña ñañarije mʉ ca tiiro to ca tiijata, paa taari, yoaropʉ cõacãña. Jĩcã tabera mʉ upʉ macã tabe to ca bii yairo añujañu. Niipetiri upʉ menapʉra pecame ca ʉ̃ʉ yatitiri pecame pee mʉ ca cõa joe ecojata docare añuti.
30 E, se a tua mão direita te faz tropeçar, corta-a e lança-a de ti; pois te é melhor que se perca um dos teus membros do que vá todo o teu corpo para o inferno.
31 ”Ñucã o biro ĩirique niiupa: “No ca boogʉ cʉ̃ nʉmore cʉ̃ ca cõajata, ‘To biro cõ ca biirije jʉori cõre yʉ cõa,’ ĩirica pũurore tiicojorique niirucu,” ĩirique niiupa.
31 Também foi dito: Quem repudiar sua mulher, dê-lhe carta de divórcio.
32 Yʉ pea o biro mʉjare yʉ ĩi: Jĩcʉ̃ cʉ̃ nʉmore, apĩ mena cõ ca tii epeti pacaro cõre cʉ̃ ca cõajata, cõ manʉ ca niitigʉpʉre cõ ca tiiro cõre tii buiyeegʉ tiimi. Ca manʉ cõaricore ca nʉmo cʉtigʉa, cʉ̃ nʉmo ca niitigopʉre tii epegʉ tiimi.
32 Eu, porém, vos digo que todo aquele que repudia sua mulher, a não ser por causa de infidelidade, a faz adúltera; e quem casar com a repudiada, comete adultério.
33 ”Ñucã mʉja ñicʉ̃ jʉ̃mʉapʉre, o biro cʉ̃jare cʉ̃ ca ĩiriquere mʉja tʉojacupa: “ ‘Yee méé jãa ĩi,’ ĩirique mena, jãa tiicojorucu Ʉpʉre mʉja ca ĩiriquere, mʉja ca ĩiricarore biro tiiya,” ĩiriquere.
33 Outrossim, ouvistes que foi dito aos antigos: Não jurarás falso, mas cumprirás para com o Senhor os teus juramentos.
34 Yʉ pea o biro mʉjare yʉ ĩi: Díámacʉ̃ra “Yee méé yʉ ĩi,” ĩiti majuropeecãña. “Ʉmʉreco quejero mena yʉ ĩi,” ĩiticãña. Ʉmʉreco quejeroa, Ʉmʉreco Pacʉ cʉ̃ ca duwiri tabe nii.
34 Eu, porém, vos digo que de maneira nenhuma jureis; nem pelo céu, porque é o trono de Deus;
35 Ñucã, ati yepa mena cãare ĩiticãña. Ati yepa cãa, Ʉmʉreco Pacʉ cʉ̃ ca ʉta cũuri tabe niiro bii. Ñucã, “Jerusalén mena yʉ ĩi,” ĩiticãña. Tii macã, Wiogʉ do biro Ca Tiiya Manigʉ yaa macã niiro bii.
35 nem pela terra, porque é o escabelo de seus pés; nem por Jerusalém, porque é a cidade do grande Rei;
36 Ñucã, mʉja dʉpʉga mena cãare ĩiticãña. Mʉja poare jĩcã daarena ca botiri daa, ca ñiiri daa, ca niiro mʉja tii majiti.
36 nem jures pela tua cabeça, porque não podes tornar um só cabelo branco ou preto.
37 Mee, “Yʉ tiirucu,” “Yʉ tiiticu,” ĩirique menara añucã. Atere mʉja ca camotatijata, ca ñañagʉ yeere tiirã mʉja tii.
37 Seja, porém, o vosso falar: Sim, sim; não, não; pois o que passa daí, vem do Maligno.
38 ”O biro ĩiriquere mʉja tʉojacupa: “Mʉ capere cʉ̃ ca ñañojata, mʉ cãa to birora cʉ̃re tii ameña. Ñucã mʉ upire cʉ̃ ca paa peejata, mʉ cãa to birora cʉ̃re tii ameña,” ĩiriquere.
38 Ouvistes que foi dito: Olho por olho, e dente por dente.
39 To biro ca ĩimijata cãare, yʉ pea o biro mʉjare yʉ ĩi: “Ñañaro mʉjare cʉ̃ja ca tiimijata cãare, ameticãña. Jĩcʉ̃ ʉno mʉja wajopuare cʉ̃ ca paajata, ape nʉña cãare paa dotiya.
39 Eu, porém, vos digo que não resistais ao homem mau; mas a qualquer que te bater na face direita, oferece-lhe também a outra;
40 Ñucã jĩcʉ̃ ʉno mʉjare wedejãacãri, mʉja jutirore cʉ̃ ca ẽmarʉgajata, jotoa mʉja ca jãñarito cãare cʉ̃ amicoajato,” ĩicãña.
40 e ao que quiser pleitear contigo, e tirar-te a túnica, larga-lhe também a capa;
41 No ca boogʉ, apeye ʉno jĩcã kilómetro mʉjare cʉ̃ ca jee waa dotijata, pʉa kilómetropʉ cʉ̃re jee waa bojaya.
41 e, se qualquer te obrigar a caminhar mil passos, vai com ele dois mil.
42 No ca boogʉ apeye ʉno mʉjare ca jãigʉre, cʉ̃re tiicojoya. Mʉja yeere ca wajorã cãare, “Jãa wajoti,” ĩiticãña.
42 Dá a quem te pedir, e não voltes as costas ao que quiser que lhe emprestes.
43 ”Ñucã o biro ĩiriquere mʉja tʉojacupa: “Mʉ mena macʉ̃re mai, mʉre ca ĩa tutigʉ peera ĩa tuti, tiiya,” ĩiriquere.
43 Ouvistes que foi dito: Amarás ao teu próximo, e odiarás ao teu inimigo.
44 To biro ca ĩimijata cãare, yʉ pea o biro mʉjare yʉ ĩi: Mʉjare ca ĩa tutirãre mai, ñañaro tiirʉgarã mʉjare ca nʉnʉrãre juu bue boja, tiiya.
44 Eu, porém, vos digo: Amai aos vossos inimigos, e orai pelos que vos perseguem;
45 To biro tiirã mʉja Pacʉ ʉmʉreco tutipʉ ca niigʉ puna mʉja niirucu. Cʉ̃a, cʉ̃ muipũre ca bojoca ñañarã, ca bojoca añurã, cʉ̃ja ca niiro cãare cʉ̃ ca ajiro tii, ñucã to birora ñañarije ca tiirã, añurije ca tiirã, cʉ̃ja ca niiri taberi cãare oco ca pearo tii, tiimi.
45 para que vos torneis filhos do vosso Pai que está nos céus; porque ele faz nascer o seu sol sobre maus e bons, e faz chover sobre justos e injustos.
46 Mʉjare ca mairã wadore mʉja ca maijata, ¿ñee ʉno añurije mʉja tiicojo ecorãti? Roma maquẽ ca niipere wapa jee bojari majapʉ cãa, to birora biirique cʉtima.
46 Pois, se amardes aos que vos amam, que recompensa tereis? não fazem os publicanos também o mesmo?
47 Ñucã mʉja yaarã wadore mʉja ca añu dotijata, ¿ñee ʉno pee añurijere tii ametʉene nʉcãrã mʉja tiiti? Ʉmʉreco Pacʉre ca majitirãpʉ cãa, to biirijera biima.
47 E, se saudardes somente os vossos irmãos, que fazeis demais? não fazem os gentios também o mesmo?
48 Mʉja Pacʉ, ʉmʉreco tutipʉ ca niigʉ añugʉ cʉ̃ ca niirore birora, mʉja cãa, añurã niiña —ĩi wedewi Jesús.
48 Sede vós, pois, perfeitos, como é perfeito o vosso Pai celestial.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 5, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.