João 13
Tã-drı̣̃ Lẽlẽ Óꞌdí Óvârí Kâ (AVU) vs NTLH
1 Kậyı̣̂ Yésũ drí kãrámã lậvũ-lậvũ kôrô rî kâ ꞌẽzó lãjóꞌbá íyíkâ rî ꞌbá yí bê rî drí âcázó. Gõꞌdá Yésũ drí tã âꞌdázó lãjóꞌbá íyíkâ yî drí kĩ, yí lẽ gólĩyî trá kó îtõ võ ꞌásĩ bũúũ kậyı̣̂ gólâ yí drí rĩzó gólĩyí bê ãngó nõ ꞌá ngá lẽlẽ âꞌdálé gólĩyî drí ꞌdĩ ꞌá. Kậyı̣̂ ꞌdĩ ꞌá rî, Yésũ nı̣̃ trá kĩ, kậyı̣̂ yí drí drãzó rî âbí âcáꞌá. Ĩtí rî, Yésũ âꞌdâ ngá lẽlẽ íyíkâ lãjóꞌbá íyíkâ rî yî drí lạ́tı̣̂ nõ ꞌbá yî ꞌásĩ.
1 Faltava somente um dia para a Festa da Páscoa . Jesus sabia que tinha chegado a hora de deixar este mundo e ir para o Pai. Ele sempre havia amado os seus que estavam neste mundo e os amou até o fim.
2 Kậyı̣̂ rî gógó ꞌdĩ ꞌbá yî ꞌá rî, Yúdạ̃ Ĩsĩkãrĩyótã Sĩmónã rî mvá, ꞌbã ꞌbá bê kpá lãjóꞌbá Yésũ kâ ró rî, Sãtánã fî trá pı̣̃pı̣̂sı̣́lı̣́ lâ ꞌá, gólâ õꞌê Yésũ rî drı̣́-bã fẽlé. Ĩtí rî, kậyı̣̂ kãrámã lậvũ-lậvũ kôrô rî kâ ꞌdĩ lạ̃njạ́túlı̣́ lâ sĩ rî, Yésũ yî lãjóꞌbá íyíkâ yí bê êꞌbê rû ĩyî trá ꞌdó võ ãlô ꞌá ngá nyãlé.
2 Jesus e os seus discípulos estavam jantando. O Diabo já havia posto na cabeça de Judas, filho de Simão Iscariotes, a ideia de trair Jesus.
3 Gõꞌdá Yésũ nı̣̃ trá kĩ, íyî átá fẽ mbârâkã trá ndrĩ ꞌdó yí drı̣́gạ́ tã ꞌbã ꞌbá bê rî ꞌbá yî ndẽzó. Gõꞌdá gólâ nı̣̃ kpá trá kĩ, yí ânĩ Ôvârí ngá lésĩ, gõꞌdá yí âꞌdô ꞌẽꞌá kpá gõlé ngbãângbânõ Ôvârí ngálâ.
3 Jesus sabia que o Pai lhe tinha dado todo o poder. E sabia também que tinha vindo de Deus e ia para Deus.
4 Gõꞌdá gólĩyî drí ꞌbãrẽ ngá nyãꞌá lãjóꞌbá íyíkâ yí bê rî, Yésũ drí ngá nyãnyã âyézó, gõꞌdá ngãzó âdrélé ûrû, gõzó ítá íyíkâ ãmbá rĩꞌá âsálâ yí rú ítá ãzí drı̣̃ı̣̂ rî ângízó ꞌbãlé vũdrı̣́, gõzó ítá rúꞌbạ́ lĩ kâ âtrõlé âmbélé íyî ı̣́pı̣́tı̣́kû ꞌá.
4 Então se levantou, tirou a sua capa , pegou uma toalha e amarrou na cintura.
5 Nĩngá sĩ rî, gólâ drí lũmvû âdãzó límvó lũmvû dã kâ ꞌá õzõ rạ̃gı̣́ı̣̃ tãndí kâtí, gõꞌdá ngãzó rĩꞌá lãjóꞌbá íyíkâ ꞌdĩ ꞌbá yî pá lâ yî jĩlí ãlô-ãlô gõzó lĩlâ ítá rúꞌbạ́ lĩ kâ ꞌdĩ sĩ.
5 Em seguida pôs água numa bacia e começou a lavar os pés dos discípulos e a enxugá-los com a toalha.
6 Gõꞌdá Yésũ rî bê lãjóꞌbá íyíkâ ꞌdĩ pá lâ yî jĩlí ãlô-ãlô cãzó ĩꞌdí bê lâ bũúũ Sĩmónã Pétẽrõ rú, gõꞌdá kpá yí õjĩ ró Pétẽrõ rî pá rî, Pétẽrõ ní drí vólé gãzó dó. Ní kĩ Yésũ drí rî, “Kúmú, má lẽé kô ní drí ámâ pá jĩzó õzõ rạ̃gı̣́ı̣̃ ámákâ kâtí!”
6 Quando chegou perto de Simão Pedro, este lhe perguntou: — Vai lavar os meus pés, Senhor?
7 Gõꞌdá Yésũ drí tã-drı̣̃ lôgõzó Pétẽrõ drí kĩ, “Pétẽrõ, ní nı̣̃ı̣́ drẽ tã má drí rĩꞌá ꞌẽlâ nõ ífí lâ kô, gõꞌdá ní âꞌdô ífí lâ nı̣̃ꞌá trá tãndí ró.”
7 Jesus respondeu:
8 Ĩtí rî, Pétẽrõ gâ vólé zãâ dó Yésũ drí íyî pá jĩzó. Gólâ kĩ nĩ rî, “Kúmú kó kô, ní âꞌdô ánî lôgõꞌá õjílã rạ̃gı̣́ı̣̃ ró ámâ pá jĩlí ꞌdĩ kó ángô tí yã? Má lẽé kô!” Gõꞌdá Yésũ drí kpá tã-drı̣̃ lôgõzó Pétẽrõ drí kĩ, “Pétẽrõ, õzõ má õjĩ ánî pá kô rî, ní âꞌdó gõꞌdá kô lãjóꞌbá ámákâ ĩꞌdî.”
8 — O senhor nunca lavará os meus pés! — disse Pedro.
9 Nĩngá sĩ rî, gbõ Pétẽrõ drí tã-drı̣̃ lẽzó Yésũ drí íyî pá jĩzó. Gólâ kĩ, “Ãꞌdô ĩtí rî Kúmú, ꞌdõvó ní jĩ kpá ámâ drı̣́ yî ámâ drı̣̃ bê, má âꞌdô ró bê zãâ áníkâ ró.”
9 — Então, Senhor, não lave somente os meus pés; lave também as minhas mãos e a minha cabeça! — pediu Simão Pedro.
10 Gõꞌdá Yésũ drí tã-drı̣̃ lôgõzó Pétẽrõ drí kĩ, “Ní ndrê drẽ, õjílã gólâ tíbê lũmvû dã ꞌbá trá rî, rúꞌbạ́ lâ trá ndrĩ ngbángbá. Õzõ õjílã rî ꞌdĩ õtô ậcı̣́ trá rî, rĩꞌá tãndí ró gólâ drí cé íyî pá jĩzó ĩꞌdî. Ãnî lãjóꞌbá ámákâ rî ꞌbá yî, ãnî trá ngbángbá, gõꞌdá cé õjílã ãlô ãnî lãfálé ꞌásĩ gólâ âꞌdó kô ngbángbá.”
10 Aí Jesus disse:
11 Yésũ âtâ tã ꞌdî ĩtí ꞌdĩ rî, tãlâ gólâ nı̣̃ trá kĩ, lãjóꞌbá íyíkâ rî ꞌbá yî lãfálé sĩ rî, ãlô rî âꞌdô íyî drı̣́-bã fẽꞌá nĩ íyî ạ̃jú-ꞌbá-ãzí yî drí. Ĩꞌdî gólâ drí tã âtázó kĩ, “Nĩ âꞌdó kô ndrĩ ngbángbá ĩtí.”
11 Jesus sabia quem era o traidor. Foi por isso que disse: “Todos menos um.”
12 Gõꞌdá Yésũ jĩ bê lãjóꞌbá íyíkâ ꞌdĩ ꞌbá yî pá lâ yî ndrĩ rî, gólâ drí ítá íyíkâ âtrõzó sõlé yí rú ngãzó gõlé íyî võ ꞌálâ. Drílâ gõzó tã îjílí lãjóꞌbá íyíkâ ꞌdĩ ꞌbá yî tı̣́ kĩ, “Nĩ nı̣̃ tã gólâ má drí ꞌẽlé ãnî drí ꞌdĩ ífí lâ trá yã?
12 Depois de lavar os pés dos seus discípulos, Jesus vestiu de novo a capa, sentou-se outra vez à mesa e perguntou:
13 Rĩꞌá tãndí ró ãnî drí rĩzó ámâ zı̣̃lı̣́ “‘Tã îmbá ꞌbá”’ gõꞌdá kpá “‘Kúmú”’, õzõ má drí ꞌbãrẽ ãmbá ãníkâ ró rî tí rî.
13 Vocês me chamam de “Mestre” e de “Senhor” e têm razão, pois eu sou mesmo.
14 Nĩ ı̣̂sũ drẽ ngbãângbânõ, má drí ngãzó ûrû ãnî pá jĩlí ndrĩ õzõ rạ̃gı̣́ı̣̃ ãníkâ kâtí ngá lẽlẽ sĩ ꞌdî, má lẽ kpá ãnî drí tã gólâ má drí ꞌẽlé ãnî drí ꞌdĩ ꞌẽlé ãnî lãfálé ꞌásĩ, ãnî ãzí-ãzí yî pá jĩlí kpá, õzõ má drí ãníkâ jĩrĩ tí.
14 Se eu, o Senhor e o Mestre, lavei os pés de vocês, então vocês devem lavar os pés uns dos outros.
15 Má lẽ ãnî drí ãnî lôvó ꞌbãlé ãnî lãfálé ꞌásĩ, nyé õzõ má drí rû ı̣̂ꞌbũrı̣̃ ãnî drí ngbãângbânõ rî kâtí.
15 Pois eu dei o exemplo para que vocês façam o que eu fiz.
16 Nĩ ârî úlı̣́ má drí ꞌẽꞌá âtálâ nõ tãndí ró. Ngbãângbânõ, nĩ ndrê mâ gólâ tíbê ꞌbã ꞌbá kúmú ãníkâ ró nõ trá rû ı̣̂ꞌbũrı̣̃ ꞌá ãnî lãjóꞌbá ámákâ ró rî ꞌbá yî drí, ĩtí rî, má lẽ kpá ãnî drí rû ı̣̂ꞌbũlı̣́ ãnî ãzí-ãzí yî drí, õzõ má drí ꞌẽlé ꞌdĩ kâtí.
16 Eu afirmo a vocês que isto é verdade: o empregado não é mais importante do que o patrão, e o mensageiro não é mais importante do que aquele que o enviou.
17 Õzõ nĩ õꞌê tã má drí âꞌdálé nõ trá ãnî ãzí-ãzí yî drí rî, Ôvârí âꞌdô ꞌbãꞌá ãyĩkõ ró ãní bê.”
17 Já que vocês conhecem esta verdade, serão felizes se a praticarem.
18 ꞌDĩî vósĩ rî, Yésũ drí kpá tã âtázó lãjóꞌbá íyíkâ ꞌdĩ ꞌbá yî drí kĩ, “Ãnî gólĩyî ámákâ ró má drí njĩlí nĩ rî, má nı̣̃ tã ı̣̂sũ ãníkâ trá tãndí ró. Gõꞌdá ãnî lãfálé ꞌásĩ rî, má nı̣̃ trá kĩ, õjílã ãlô âꞌdô ꞌbãꞌá nyé õzõ õjílã gólâ tã lâ îgĩlí trá ạ̃kû ró búkũ Ôvârí kâ ꞌá rî kâtí kĩꞌá nĩ rî, ‘Õjílã gólâ ãmâ drí rĩzó ngá nyãlé gólâ bê ngá ãlô ꞌá rî âꞌdô ámâ drı̣́-bã fẽꞌá ãkpã nĩ.’ Gõꞌdá tã má drí âtálé ꞌdĩ âꞌdô rû ꞌẽꞌá ngbãângbânõ.
18 — Não estou falando de vocês todos; eu conheço aqueles que escolhi. Pois tem de se cumprir o que as
19 Má âtâ tã ꞌdî ãnî drí drẽ ãkpãkãꞌdã tã lâ ꞌé rû drẽ kô. Gõꞌdá õzõ tã rî ꞌdĩ õꞌê rû trá rî, nĩ lẽ ró tã bê kĩ, pạ̃tı̣́ı̣̃, mâ Ôvârí rî mvá ꞌî.
19 Digo isso a vocês agora, antes que aconteça, para que, quando acontecer, vocês creiam que “
20 Nĩ ârî úlı̣́ ámákâ nõ tãndí ró, ãnî nõ ꞌbá yî lãjóꞌbá ámákâ rî ꞌbá yî ĩꞌdî. Õzõ õjílã õlẽ tã trá úlı̣́ ãnî drí âtálé gólĩyî drí rî ꞌá rî, ꞌdĩî gólĩyî lẽ tã ꞌdî kpá úlı̣́ ámákâ ꞌá, õzõ gõꞌdá gólĩyî õlẽ tã trá úlı̣́ pạ̃tı̣́-pạ̃tı̣̃ ró ámákâ nõ ꞌá rî, ꞌdĩî gólĩyî lẽ tã ꞌdî kpá Ôvârí rî gógó ámâ âjó ꞌbá rî ꞌá.”
20 Eu afirmo a vocês que isto é verdade: quem receber aquele que eu enviar estará também me recebendo; e quem me recebe recebe aquele que me enviou.
21 Gõꞌdá Yésũ âtâ bê úlı̣́ ꞌdĩ ꞌbá yî ndrĩ rî, ꞌdĩî vósĩ rî, drílâ ꞌbãzó ĩzã ró rõô íyî pı̣̃pı̣̂sı̣́lı̣́ ꞌá tã íyî drı̣́-bã fẽfẽ kâ ꞌdĩ tãsĩ. Ĩtí rî, gólâ drí ngãzó kpá óꞌdí tã âtálé ngbạ́lạ́-ngbạ́lạ́ lãjóꞌbá íyíkâ ꞌdĩ ꞌbá yî drí kĩ, “Nĩ ârî drẽ, õjílã ãlô ãnî lãfálé sĩ âꞌdô ámâ drı̣́-bã fẽꞌá nĩ ámâ ạ̃jú-ꞌbá-ãzí yî drí rũlı̣́.”
21 Depois de dizer isso, Jesus ficou muito aflito e declarou abertamente aos discípulos:
22 Yésũ gõ âtâ tã ꞌdî bê ĩtí rî, lãjóꞌbá ꞌdĩ ꞌbá yî drı̣̃ lâ ĩyî gõꞌdá trá ꞌdó lîjã-lîjã ró úlı̣́ ꞌdĩ ꞌbá yî tãsĩ, gólĩyî nı̣̃ı̣́ lãjóꞌbá Yésũ drí tã lâ âtálé ꞌdĩ kô, gõꞌdá drílĩyî ngãzó rĩꞌá ĩyî lôndrélé ĩyî lãfálé ꞌásĩ.
22 Então eles olharam uns para os outros, sem saber de quem ele estava falando.
23 Gõꞌdá lãjóꞌbá ãzâ Yésũ drí lẽlé rõô rî, rî íyíkâ trá ãnyî Yésũ lạ̃gạ́tı̣́.
23 Ao lado de Jesus estava sentado um deles, a quem Jesus amava.
24 Gõꞌdá Sĩmónã Pétẽrõ drí tã âtázó lãjóꞌbá Yésũ drí lẽlé rõô ꞌdĩ drí lı̣̃fı̣́ sĩ kĩ, gólâ ĩîjî drẽ Yésũ ngãtá õjílã gólâ drí tã lâ âtálé ꞌdĩ ãꞌdî ĩꞌdî yã rî.
24 Simão Pedro fez um sinal para ele e disse: — Pergunte de quem o Mestre está falando.
25 Gõꞌdá lãjóꞌbá rî ꞌdĩ drí rû êsézó ãnyî Yésũ rú tã îjílí kĩ, “Kúmú, õjílã ní drí tã lâ âtálé ꞌdĩ ãꞌdî ĩꞌdî yã?”
25 Então aquele discípulo chegou mais perto de Jesus e perguntou: — Senhor, quem é ele?
26 Yésũ drí tã-drı̣̃ lôgõzó kĩ, “Õjílã rî ꞌdĩ âꞌdô ꞌbãꞌá õjílã gólâ má drí ꞌẽzó ãmbãtã má drı̣́gạ́ nõ sõlé ãtó ꞌá fẽlé drílâ rî ĩꞌdî.” Gõꞌdá kôrô Yésũ drí ãmbãtã yí drı̣́gạ́ ꞌdĩ sõzó ãtó ꞌá fẽlé Yúdạ̃ Sĩmónã Ĩsĩkãrĩyótã rî mvá drí.
26 — É aquele a quem vou dar um pedaço de pão passado no molho! — respondeu Jesus. Em seguida pegou um pedaço de pão, passou no molho e deu a Judas, filho de Simão Iscariotes.
27 Gõꞌdá Yúdạ̃ ní drí ãmbãtã ꞌdî trõzó nyãlé, gõꞌdá ní nyâ ãmbãtã ꞌdî bê rî, kôrô Sãtánã drí fĩzó ánî pı̣̃pı̣̂sı̣́lı̣́ ꞌá. Ĩtí rî, Yésũ drí tã âtázó Yúdạ̃ drí kĩ, “Ní nĩ tã ní drí ꞌẽꞌá ꞌẽlé rî ꞌẽlé ꞌwãâꞌwâ!”
27 E assim que Judas recebeu o pão, Satanás entrou nele. Então Jesus disse a Judas:
28 Õjílã ãlô lãjóꞌbá Yésũ kâ ꞌdĩ ꞌbá yî lãfálé ꞌásĩ úlı̣́ Yésũ drí âtálé Yúdạ̃ drí ꞌdĩ ífí lâ nı̣̃ ꞌbá rî yû.
28 Nenhum dos que estavam à mesa entendeu por que Jesus disse isso.
29 Gõꞌdá lãjóꞌbá ꞌdĩ ꞌbá yî, ãzâ ꞌbá yî gólĩyî lãfálé sĩ ı̣̂sũ ĩyíkâ bê-rî kĩ, Yésũ ãâtâ úlı̣́ ꞌdĩ ĩtí ꞌdĩ, tãlâ gólâ õlẽ Yúdạ̃ õnĩ ró ngá nyãnyã ạ̃lı̣́pı̣̂ gĩlí, ãzâ ꞌbá yî ı̣̂sũ ĩyíkâ kĩ, ngãtá Yésũ õlẽ Yúdạ̃ rî jõlé nĩꞌá lãfâ fẽlé ngá ãkó lé ꞌbá drí, gólĩyî ı̣̂sũ tã ꞌdî ĩtí, tãlâ Yúdạ̃ ĩꞌdî lãfâ vó ndrẽ ꞌbá ꞌî.
29 Como era Judas que tomava conta da bolsa do dinheiro, alguns pensaram que Jesus tinha mandado que ele comprasse alguma coisa para a festa ou desse alguma ajuda aos pobres.
30 Gõꞌdá Yúdạ̃ nyâ ãmbãtã Yésũ drí fẽlé ꞌdĩ bê rî, kôrô gólâ drí ngãzó fõlé ĩví ꞌálâ. ꞌDĩî gõꞌdá trá ngạ́cı̣̂ bê.
30 Judas recebeu o pão e saiu logo. E era noite.
31 Gõꞌdá Yúdạ̃ fõ bê ĩví ꞌálâ nĩlí rî, Yésũ drí gõzó tã âtálé lãjóꞌbá ạ̃mbúkũ lâkí ꞌbá ꞌdĩ ꞌbá yî drí kĩ, “Tã âꞌdô ꞌẽꞌá rû ꞌẽlé ngbãângbânõ ꞌwãâ tíbê ãmbã ámákâ âꞌdázó õjílã drí gólĩyî ũnı̣̃ ró bê kĩ, mâ ĩꞌdî gólâ tíbê âjólé trá ûrú lésĩ rî. Nĩ âꞌdô ãmbã Ôvârí kâ ndrẽꞌá mbârâkã gólâkâ ꞌẽꞌá âꞌdálâ ãnî drí rî sĩ. Tã ꞌdî tãsĩ rî, õjílã ndrĩ âꞌdô Ôvârí rî lûyı̣́ꞌá.
31 Quando Judas saiu, Jesus disse:
32 Ngbãângbânõ, Ôvârí âꞌdô ãmbã íyíkâ âꞌdáꞌá mbârâkã íyíkâ bê tã ꞌẽꞌẽ ámákâ sĩ. Tã ꞌdî sĩ, gólâ âꞌdô ãmbã ámákâ âꞌdáꞌá õjílã lı̣̃fı̣́ drı̣̃ ꞌá.
32 E, se por meio dele a natureza gloriosa de Deus for revelada, então Deus revelará em si mesmo a natureza divina do Filho do Homem. E Deus fará isso agora mesmo.
33 “Ámâ rû-lẽ-ãzí yî, má âꞌdô ꞌẽꞌá rĩlí ãní bê cé dã ĩtí, tãlâ mâ ꞌẽꞌá nĩlí ngbãângbânõ vólé. Nĩ âꞌdô ꞌbãꞌá cú ámâ lôvó bê ndrẽlé, gõꞌdá nĩ îcá kô ámâ ûsúlı̣́. Gõꞌdá ngbãângbânõ má âtâ ãnî drí, nyé õzõ má drí âtálé drı̣̃-ꞌbá ạ́ngı̣́ Yúdạ̃ yí kâ rî ꞌbá yî drí rî kâtí. Nĩ îcá cãlé võ má drí ꞌẽzó nĩlí ꞌálâ rî ꞌá kô.
33 Meus filhos, não vou ficar com vocês por muito tempo. Vocês vão me procurar, mas eu digo agora o que já disse aos líderes judeus: vocês não podem ir para onde eu vou.
34 “Ngbãângbânõ, mâ trá tã óꞌdí nõ ꞌbãꞌá ãnî drí ꞌẽlé nõ, nĩ ꞌbã ãnî ãzí-ãzí yî lôvó nyé õzõ má drí ãnî lôvó ꞌbãrẽ kâtí.
34 Eu lhes dou este novo mandamento: amem uns aos outros. Assim como eu os amei, amem também uns aos outros.
35 Õzõ nĩ õlẽ ãnî trá ãnî vó ꞌásĩ ĩtí rî, õjílã drí nı̣̃zó lâ kĩ, pạ̃tı̣́-pạ̃tı̣̃ ãnî lãjóꞌbá ámákâ ĩꞌdî.”
35 Se tiverem amor uns pelos outros, todos saberão que vocês são meus discípulos.
36 Gõꞌdá Sĩmónã Pétẽrõ drí Yésũ rî îjízó kĩ, “Kúmú, ní ꞌê nĩlí ángô lé yã?” Yésũ drí tã lôgõzó kĩ, “Nĩ îcá kô cãlé võ má drí ꞌẽzó nĩlí nõ ꞌá ngbãângbânõ nô. Gõꞌdá ı̣̃zạ́tú rî, nĩ âꞌdô cãꞌá nĩꞌá rĩlí má bê tólâ.”
36 Simão Pedro perguntou a Jesus: — Senhor, para onde é que o senhor vai? Jesus respondeu:
37 Tã Yésũ drí âtálé ꞌdĩ îcá Pétẽrõ drẽ zãâ kô, Pétẽrõ drí kpá tã âtázó ândálé kĩ, “Kúmú, má ꞌdé ní vósĩ kô ãꞌdô drí yã? Mã âꞌdô nĩꞌá ní bê gbõ lé ãꞌdô õdrã ꞌî rî, mâ njãâ ꞌẽꞌá drãlé ní bê.”
37 Pedro tornou a perguntar: — Senhor, por que eu não posso segui-lo agora? Eu estou pronto para morrer pelo senhor!
38 Yésũ drí kpá tã-drı̣̃ lôgõzó Pétẽrõ drí kĩ, “Ní kĩ, mã âꞌdô drãꞌá yí bê yã? Ní ârî tã má drí ꞌẽꞌá âtálâ nõ. Má nı̣̃ trá kĩ, pạ̃tı̣́ı̣̃ ró, ngạ́cı̣̂ bê nõ ní âꞌdô tı̣̂ gãꞌá má rú sĩ ândâlâ nâ ũrı̣̃ drí sĩ, drẽ ãkpãkãꞌdã ꞌạ̃ꞌú-lúgú ꞌbé cı̣́rı̣̃ kô.”
38 — Está mesmo? — perguntou Jesus. — Pois eu afirmo a você que isto é verdade: antes que o galo cante, você dirá três vezes que não me conhece.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar João 13, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.