Lucas 1
Yù bilin ni Namarò nga meyannung kâ Apu Kesu Kiristu: Yù bagu nga tarátu ni Namarò sù ira nga mangikatalà kâ Apu Kesu Kiristu (ATT) vs AAI
1 Mattúrákà nikaw nga kopuk ku, Don Topilu. Á aru yù ira tatolay nga nattúrâ ta meyannung sù ngámin nga pinalurò ni Namarò sù giám mi.
1 Are Theophilus,
2 Á yù ira olu nga nakasingan sù nesimmu áddè ngaw pamegapu na, aggira yù mangipakánnámmu sù nasingad da, á mangilayalayâ ira sù bilin ni Namarò.
2 Abisa hikikirum i sabuw iyab iti sawar matar matah yan hi’itin hio hinonowar i hikirum, naatu sabuw iyab iti tur isan hibow hibibinan i hio hinowar hikirum.
3 Á yáyù nga ginigiámmù ta napiá yù meyannung ta ngámin nga nesimmu, ta napiá ta urè nu itúrâ ku gapay nikaw, Don Topilu. Á pattutuppangak ku ta napiá yù ngámin nga itúrâ ku,
3 Isan imih Theophilus o i gewas maiyow, ayu iti sawar himamatar isan kiruminamih anot, imih sawar no aneika anutitiy, sabuw ai babatiyih hai an abow gewas, naatu akubaitutur o isa iti a kikirum,
4 tapè kánnámmuám mu nu kukurugán yù neparámak nikaw.
4 saise o boro inaso’ob sawar iti etei o hibi’obaiyi i turobe.
5 Ta keggá na ngaw ni Patul Erodo nga mammaguray ta Judiya, ajjan yù pári nga Kudio nga mangngágan ta Sakariâ, nga nepulù sù ira kábulun na nga pári nga mangngágan ta Kábulun ni Abiya megapu sù ngaw Abiya. Á yù atáwa ni Sakariâ si Elisabet, nga ginaká nayù ngaw Aron, nga olu nga pári.
5 Judea wanawanan Herod bi’aiwob ana maramaim, firis wabin Zechariah i Abaijah ana kou’ay wanawanan ma firis ana bowabow bowabow, naatu aawan Elizabeth ana tufuw an i Aaron ana rara’ane na tufuw.
6 Á napiá di Elisabet kâ Sakariâ ta ánningan ni Namarò. Á matunung yù panuppál da sù ngámin nga taddán ni Namarò ánna yù tunung na, á awán ta kapaliwatád da.
6 Iti orot aawan hairi God matanamaim hai yawas i gewasin, God ana ofafar naatu ana tur etei hibosiyasiyar hibi’ufunun.
7 Ngam awán ira ta anâ, gapu ta nabbalá si Elisabet, á bakabákà ánna lakalákay iren.
7 Baise hairi natunatuh en hima hin hiregah hibabine, anayabin Elizabeth i a’arin.
8 Á jimittál yù passerbi di Sakariâ ánna yù ira kábulun na nga pári ta arubáng ni Namarò sù mangilin nga kapilliá.
8 Veya ta Jerusalem Tafaror Bar gagamin wanawanan firis ana bowabow isan matan fufur tebowabow na’atube, Zechariah ibo ana veya na tit Tafaror Bar wanawanan ana bowabow isan run.
9 Á nabbubúnù ira ta kun na kustombare ra, tapè ammu ra nu asinni yù manuggi ta bábbanguk. Á natullà si Sakariâ. Á simillung laguk sù mangilin nga kapilliá nga umay manuggi ta bábbanguk.
9 Firis hai binanakwaramaim eo na’atube, gem kakafiyin tafanamaim fi’ufiu afunin isan hibi’arow Zechariah wabin tit, basit na Regah ana Tafaror Bar wanawanan run.
10 Á keggá ni Sakariâ ta unak na kapilliá, naggián ta lawán yù ira magaru nga tatolay nga makimállà.
10 Naatu Tafaror Bar wanawanan fi’ufiu Zechariah ea’afun ana veya’amaim, sabuw etei i bar ufunane hibat hiyoyoyoban.
11 Á panuggi ni Sakariâ ta bábbanguk sù mangilin nga kapilliá, nappasingan kuna yù daroban ni Namarò nga nanáddak sù jiwanán nayù ánnuggián.
11 Regah ana tounamatar, gem kakafiyin tainin asukwafune fi’ufiu ea’afunimaim tit irerereb bat.
12 Pakasingan ni Sakariâ sù daroban, nakaráring. Á nerallà yù assing na.
12 Zechariah tounamatar tit batabat itin yan hamu iwa’an ana bir ra’at,
13 Á kinagi nayù daroban kuna:
13 baise tounamatar eo, “Zechariah men inabir! God a yoyoban nowar. O aaw Elizabeth boro yan namatar naatu nataub kek orot nayai o wabin John iniwab.
14 Á ayatán ka sangaw sù anâ mu. Á aru yù ira tatolay nga mepagayáyâ sù keyanâ na.
14 Nati kek orot natutufuw ana veya o ya wanawanan boro yasisir kawasa awan nakaratan, na’atube sabuw moumurih maiyow auman boro hiniyasisir,
15 “Á makáwayyá yù anâ mu ta ánningan ni Namarò. Ari bulubugá mamissán, á mássiki lage na meyanâ, mepaggián kuna yù Ikararuá ni Namarò.
15 anayabin Regah matanamaim i boro orot gagamin ta. Iti kek wine o harew fokarih men natom, naatu God Anunin Kakafiyin boro niwanasum auman nama’ama natufuw.
16 Á yáyù nga aru yù ira kábulun na nga ginaká ni Israel nga pabbabawian na ta liwâ da, megapu sù ángngituddu na, tapè manguruk ira kâ Namarò nga Yápu ra.
16 I boro Israel sabuw maumurih na’in nabow hinamatabir maiye Regah hai God isan.
17 Á aggina yù mapolu nga umay, tapè ipakánnámmu na sù ira tatolay yù labbè nayù Mangiyígù. Á makáwayyá nga kunnay kâ Elias nga yù ngaw ábbilinán ni Namarò nga mamagaddátu. Á megapu sù pangituddu ni Kuan, mammapiá yù ángngiddù nayù ira giriámán sù ira ánâ da. Á yù ira ari manguruk kâ Namarò, ipakánnámmu na nira yù napiá, tapè manguruk ira gapay ánna mepaggittá yù nonò da ta nonò nayù ira manguruk. Yáyù akkuán na, tapè paránan na yù ira tatolay, tapè dán nga naparán ira sù labbè ni Apu.” Yáyù kinagi nayù daroban kâ Sakariâ.
17 Naatu God ana dinab orot Elijah ana fair baib na’atube boro nab Regah aunan ni’iyon nan, kek tamahinah bairi dogoroh nikitabir hinan hinita’imon maiye; sabuw baifanasairayah dogoroh nikitabir hinan mutufor ma ana not gewasin hinab, naatu Regah ana sabuw nabobunabuna’ih.”
18 Á kinagi ni Sakariâ sù daroban, “Kunnasi laguk pakánnámmù nu kuruk nga mesimmu yù kagiam mu? Ammum ta lakalákayakin, ánna bakabákà gapay yù atáwà.”
18 Zechariah tounamatar iu, “Iti i boro mi’itube anitumatum? Anayabin ayu i ai regah, naatu aawau auman ibabine sawar.”
19 Á simibbák yù daroban, á kinagi na kuna, “Sikán si Gabriel nga daroban ni Namarò. Maggiánà ta arubáng ni Namarò. Á jinok nangà nga umay nikaw, tapè kagiak ku nikaw yawe napiá nga dámak.
19 Tounamatar iya’afut eo, “Ayu i Gabriel God nanamaim abatabat, imih ayu iyafaru o airit oisan tur gewasin abai ana o a tur ao’owen,
20 Á gapu ta ari ka manguruk sù kinagì nikaw, yáyù nga magumal ka laguk. Á ari ka makobobuk áddè ta kapalurò nayù initabbâ nikaw. Á kuruk nga mesimmu yù ngámin nga kinagì sangaw nu duttál yù ággo na,” kun nayù daroban.
20 baise ayu au tur men itumitum, imih o boro mena nabit, inama nanan sawar mataramih ao ana veya’amaim namatar, abisa ao’omatan nan niturobe.”
21 Á yù ira tatolay nga naggián sù lawán nayù mangilin nga kapilliá, nabayák ira nga magiddak sù pallawán ni Sakariâ. Á ninononò da nu anni yù inikabayák na.
21 Nati ana maramaim sabuw ufunane hima’am hai kasiy ra’at, Zechariah manin maiyow Tafaror Bar wanawanan ma’am isan.
22 Á manganánnuán, nallawán si Sakariâ sù kapilliá, á ari makobobuk. Á natákál yù ira tatolay ta ajjan yù nappasingan kuna ta keggá na sù unak nayù mangilin nga kapilliá. Á nassennias lâ nira, ánna nagumal lâ.
22 Naatu Zechariah Tafaror Barene titit ana mar, tur oisan menan bit, sabuw nati’imaim hi’itin hiso’ob ina’inan ta isan matar, naatu tur o isan menan bit umanamaim imanuman bairi hio.
23 Á ta pappasá nayù ira ággaw nga passerbi ni Sakariâ sù mangilin nga kapilliá, nánaw nga nanoli sù gián na.
23 Zechariah ana bowabow Tafaror Bar wanawanan sasawar ufunamaim matabir maiye na ana bar tit.
24 Á ari kuruk nga nabayák, á nangáguk si Elisabet nga atáwa na. Á yáyù nga naggián lâ ta bale ra ta límá nga bulán.
24 Nati ufunamaim a wan Elizabeth yan matar, sumar etei umatroun na’atube baremaim nutanub ma.
25 Ta kinagi na, “Nepallà yù allà ni Apu nikán, ta inabbágán nangà, tapè aringà mappasirán sù ira kábuluk ku,” kun na.
25 Elizabeth eo, “Regah bounabo ibaisu au biya’ohow, orot babin matahimaim etei’imak bosair.”
26 Á sù mekánnam nga bulán nayù kabussì ni Elisabet, jinok ni Namarò si Gabriel nga daroban na ta umay ta ili na Nasaret sù purubinsia na Galilia.
26 Elizabeth ana sumar umatroun ta’imon ana maramaim God ana tounamatar Gabriel iyafar in Galilee wanawananamaim bar merar ta wabin Nazareth imaim tit.
27 Ta inibilin ni Namarò kuna yù kagian na sù magingánay nga naggián tán, nga mangngágan ta Maria. Nakitarátu si Maria sù laláki nga mangngágan ta Kusè. Á si Kusè yù ginaká nayù ngaw Patul Dabid.
27 Nati’imaim babitai ta biyan numin Joseph, aiwob orot David ana agir ta i ana rum hiomatan ma’ama biyan tit, babitai wabin Mary.
28 Á limibbè yù daroban sù gián ni Maria, á kinagi nayù daroban kuna, “Ye, Maria, nga meddù ni Apu! Mapagayáyâ ka, ta mepulù nikaw si Apu,” kun na.
28 Tounamatar na babitai biyan tit eo, “Tufuw isa nama! Regah o isa i yan ebaib kwanekwan, naatu baigegewasin o ebit.”
29 Á pakaginná ni Maria sù kinagi na, nerallà yù bagal na. Á ninononò na nu anni yù kebalinán na.
29 Mary iti tur nonowar ana veya biyababan na’atube bai naatu ana kasiy ra’at iti merarayow ana’an isan.
30 Á kinagi nayù daroban kuna, “Ari ka maganássing, Maria, ta nepallà yù pangikállà ni Namarò nikaw.
30 Baise tounamatar eo “Mary, men inabirumih, anayabin God o isa ebiyasisir gagamin maiyow.
31 Á yáyù nga mangáguk ka sangaw, á maganâ ka ta laláki nga ingágam mu ta Kesu.
31 O boro ya namatar inatoub kek orot inayai, naatu wabin Jesu iniwab.
32 Aggina yù Kotunán, á ingágad da ta Anâ ni Namarò. Á pabbalinan ni Apu Namarò ta patul, nga táli nayù ngaw Patul Dabid nga naggaká kuna.
32 I boro orot gagamin naatu God auyomtoro’ot Natun narouw nao, naatu Regah God boro aiwob nitin, marasika ana’agir David bitin na’atube.
33 Á mammaguray ta áddè ta áddè sù ira ginaká ni Akup. Á awán ta áddè nayù pammagure na.” Yáyù kinagi nayù daroban kâ Maria.
33 Naatu Jacob ana rara’ane i boro ni’aiwob wanatowan, naatu ana aiwob i boro nama wanatowan, wanatowan ana yomanin en.”
34 Á kinagi ni Maria sù daroban, “Kunnasi yù kesimmu na yaw, ta awánà ta atáwa?”
34 Mary tounamatar isan eo, “Ayu i biyau numin. Iti i boro mi’itube namatar?”
35 Á kinagi nayù daroban kuna, “Umay nikaw yù Mangilin nga Ikararuá, ánna malirúmán naka nayù pakáwayyá ni Namarò nga mamagaddátu. Á yáyù nga mangilin yù assítay nga meyanâ, á ingágad da ta Mangilin nga Anâ ni Namarò.
35 Tounamatar iya’afut eo, “Anun kakafiyin boro niwani, naatu God ana fair boro natarsumi, imih iti kek Kakafiyin natutufuw i boro God Natun hinarouw hinao.
36 Á mabussì gapay si Elisabet nga kanakanáyum mu, mássiki nu bakabákakin, nga kagiad da ta mabbalá. Á annam nga bulánin yù bussì na. Á maganâ sangaw ta laláki.
36 Naatu o tura Elizabeth sabuw a’arin hirouw hio baise boun babine tafan yan matar ana sumar umatroun ta’imon sawar.
37 Ta awán ta arán na makuá ni Namarò,” kun nayù daroban.
37 Anayabin God isan sawar etei’imak i men ta fokarinamih.”
38 Á kinagi ni Maria, “Sikán yù masserbi kâ Apu. Parè bì ta mesimmu nikán ngámin danniaw nga kinagim,” kun na. Á nánaw yù daroban.
38 Mary eo, “Ayu i Regah ana akir wairafin, abis isou kuo na’atube namatar.” Naatu tounamatar Mary itumar tit.
39 Á ari nabayák, á naggagannuâ si Maria, á nánaw ta inapurán na nga umay ta ili sù puddul sù purubinsia na Judiya.
39 Nati ana veya’amaim, Mary matan kabiy bobuna ra’iy yen in Judah wanawananamaim oyaw na’atune bar merar gagamin ta imaim tit,
40 Á minay sù bale ri Sakariâ. Á kinagi ni Maria kâ Elisabet, “Et taka tullúnán, Elisabet. Kunnasi ka?”
40 Zechariah ana bar wanawanan run Elizabeth ana merar yi. Mary Elizabeth ana merar eyiy|alt="Mary greeting Elizabeth" src="CN01609b.tif" size="col" loc="Luk 1.40" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="1.40"
41 Pakaginná ni Elisabet sù ubobuk ni Maria, inikáddagâ na lâ nagguyu ta nasikan yù assítay sù sán na. Á dagarágâ nga minay yù Ikararuá ni Namarò kâ Elisabet.
41 Elizabeth Mary ana merarayow nonowar ana maramaim, yan wanawanan kek inu’in ia’ayob, nati’imaim Anun Kakafiyin Elizabeth iwan
42 Á yáyù nga iniyássikan ni Elisabet yù ngárál na, á kinagi na kâ Maria:
42 fanan aumetawat eo, “God ana baigegewasin o ebit baibin etei tafahimaim, naatu ya wanawanan a ub auman God ebigegewasin!
43 Á magayáyákà megapu sù ángngiparáyom nikán, ta em mà sinullúnán, sikaw nga yená nayù yápù!
43 Aisim sawar gagamin na’in iti na’atube isou matar, au Regah hinah na ebinanawanu?
44 Á ta pakaginnâ sù ubobuk mu, matagenà ku yù pagayáyâ nayù anâ ku, ta nasikan yù pagguyu na sù sák ku.
44 O a merarayow anonowar ana mar, kek yau wanawanan inu’in yasisir auman ia’ayob.
45 Á pagayáyatan na ka ni Namarò gapay, gapu ta panguruk mu ta palurotan ni Namarò yù ngámin nga kinagi na nikaw.” Yáyù kinagi ni Elisabet.
45 O a baitumatumamaim baigegewasin ibai, God eo’omatani boro nan turobe namatar!”
46 Á kinagi ni Maria,
46 Mary eo,
47 Á ayatánà kâ Namarò,
47 Naatu yau wanawanan yasisir awan karatan,
48 Á kemámmatán nangà,
48 Anayabin i ana akir wairafin wabin men gagamin baise nuh, imih boun ebubusuruf sabuw etei boro ayu baigegewasinayan hinarouw hinao.
49 Si Namarò yù makáwayyá ta ngámin,
49 Anayabin sawar gagamih God Fairin ayu isou sinaf.
50 Á ikállà na yù ira ngámin nga tatolay nga makimoray kuna,
50 I ana kabeber i aunan etuwatuw, sabuw hitufuw tema’am,
51 Ipasingan ni Namarò yù pakáwayyá na nga mamagaddátu,
51 God umanamaim sawar fairih sinaf,
52 Irián na yù ira motun nga patul sù pammagure ra,
52 Aiwob fairih hai ura ma’ama’amaim bow yara’iyih,
53 Pakáppagan na ta magannagannuk nga napiá yù ira magáwák.
53 Sabuw aa himomorob, sawar gewasihimaim ituwih,
54 Abbágán na yù ira masserbi kuna,
54 Ana omatanen ata a’agir eo’omatanih i kaif,
55 Tuppálan na yù initabbá na ngaw kâ Kákay Abrakam ánna yù ira ngaw naggaká nittam,
55 Abraham nuh kakabibir na’atube,
56 Á naggián si Maria ta bale ni Elisabet ta tallu bulán. Á pappasá na tallu bulán, nánaw nga nanoli ta gián na.
56 Mary sumar etei tounu na’atube Elizabeth hairi hima, imaibo matabir maiye na ana bar tit.
57 Á jimittál yù paganâ ni Elisabet. Á laláki yù iyanâ na.
57 Elizabeth ana toub isan veya na tit, naatu toub ana kek orot yai.
58 Á pakaginná nayù ira karúbá ra ánna kanakanáyud da ta meyannung sù makapállâ nga pinalurò ni Apu Namarò megapu kâ Elisabet, mepagayáyâ ira gapay nira.
58 Tain tuwan naatu ana ofonah, God ana baigegewasin gagamin na’in Elizabeth bitin ana tur hinowar hina ana merar hiyi bairi hiyasisir.
59 Á sù mekawalu nga ággaw nayù abbing, naggagammung yù ira kábulud da ta bale ra, ta tuppálad da yù kustombare ra nga mangugì sù abbing. Á ingágad da nakuan ta Sakariâ, nga ngágan nayù yáma na.
59 Naatu fur ta’imon ufunamaim, kek ana’ar mo’on afuwin wabin baiwabin isan tain tuwan etei hina. Tain tuwan hikokok kek wabin i boro Zechariah, tamah wabinamaim hitiwabimih hio,
60 Ngam kinagi nayù yená na, “Ari! Ari mangngágan ta Sakariâ, ngam si Kuan yù ngágan na.”
60 baise hinah eo, “En! Kek wabin i boro John taniwab.”
61 Á kinagi ra kuna, “Ngattá, ta awán gemma ta kanakanáyun naw nga mangngágan ta Kuan!” kud da.
61 Sabuw hio, “O taituwa wabih men ta nati na’atube ema’ama boro kek wabin nati taniwab.”
62 Á sinenniasád da laguk yù yáma nayù abbing, ta iyabbû da nu anni yù ikáyâ na nga ingágan sù abbing.
62 Basit umahimaim kek tamah isan himan wabin menatan kokok baiwabin isan hibatiy.
63 Á kiniddo ni Sakariâ yù pattúratán na, á initúrâ na, “Kuan yù ngágan na.” Á napállâ ira ngámin.
63 Zechariah eo fef hibai hina hitin imaim kirum eo, “Kek wabin i John.” Sabuw etei hifofofor men kafaita.
64 Á kabalin ni Sakariâ nangitúrâ, dagarágâ nakobobuk, á naddáyaw kâ Namarò.
64 Nati ana veya’amaim Zechariah menan bit ma’am menan kerer busuruf tur eo, God bora’ara’ah.
65 Á yù ira ngámin nga karúbá ra, maganássing ira ánna nepallà yù kapállâ da. Á pinassamâ da yù dámak ta ngámin nga ili ta puddul na Judiya.
65 Taintuwan etei awah hae’e hai baifofofor ra’at, baise abisa himamatar ana tur tasasar tit tafaram Judea wanawanan sabuw etei hinowar.
66 Á yù ira ngámin nga nakarámak, inipatattam da lâ ta nonò da yù narámak da ta meyannung sù abbing. Á kinagi ra, “Anni panò laguk yù pabbalinán nayù abbing?” kud da. Ta natákál da ta nepulù kuna yù pakáwayyá ni Namarò.
66 Sabuw etei iti sawar matar ana tur hinonowar isan hai kasiy ra’at taiyuwih hibabatiyih hio, “Iti kek narara’at ana itinin i boro mi’itube?” Anayabin Regah uman i iti kek biyanamaim ma’am.
67 Á minay laguk yù Ikararuá ni Namarò kâ Sakariâ, nga yáma nayù abbing. Á nagubobuk si Sakariâ sù ipakagi nayù Mangilin nga Ikararuá kuna, á kinagi na:
67 John tamah Zechariah Anun Kakafiyin targabuw, God ana ewamaim tabor eo.
68 “Dayáwat tam si Apu Namarò nga pakimorayát tam,
68 “Regah tanabora’ara’ah, Israel sabuw hai God, anayabin i ana sabuw baiyawasih isan natit,
69 Á sinullà ni Namarò yù makáwayyá nga umay nittam mangiyígù.
69 Baiyawasenayan fairin anababatun David ana rara’ane enan,
70 Yáyù inipakánnámmu ni Namarò gári,
70 marasika ana dinab wanawanahimaim eo’omatanih na’atube.
71 Initabbá ni Namarò ta iyígù na ittam,
71 boun it boro ata kamabiy sabuw umahine, naatu sabuw fairih tibifa’ifa’it umahine niyawasit.
72 Á palurotan ni Namarò yù initabbá na sù ira ngaw naggaká nittam.
72 Ana obaibasit kakafiyin bimatar imaim nuh ata a’agir kabeber itih,
73 Initabbá ni Namarò kâ Kákay Abrakam, nga yù ngaw naggaká nittam,
73 naatu iti obaibasit i marasika God ata agir Abraham eomatan,
74 ta iyígù na ittam, á ilillì na ittam sù panangngal nayù ira malussaw nittam,
74 imih boun it ata kamabiy sabuw umahine baiyawasit isan natit ebiyawasit, naatu fair ebitit God isan men erebir auman tanabow,
75 Á yawe yù ásserbi tam kâ Namarò,
75 God matanamaim tanakakaf naatu tanayasairit ata ef mutufurinamaim tanakwafir wanatowan, wanatowan.
76 Á kinagi na laguk ni Sakariâ sù anâ na,
76 Naatu o ayu natu, o boro God auyomtoro’ot ana dinabumih inamatar, Regah aunan ini’iyon inan ana ef inayabuna,
77 Ipakánnámmum sù ira tatolay ta meyígù ira,
77 ana sabuw yawas isan inakubuna hai tur ina’owen bowabow kakafih hinihamiyen God hai kakafih nanotawiyen yawas hinab.
78 Á nepallà nga allà ni Namarò nittam.
78 Anayabin ata God, i ana manaw kabeber wairafin, i wanawananamaim marakaw marane boro nakusisiar nare,
79 tapè pannawagan na ittam ngámin nga kunnay nga naggián sù kallà,
79 sabuw iyab guguminamaim tema’am naatu murumurubih hai youninamaim tema’am tafatamaim namarakaw, at narumutufur nanawiyit tanatit tufuw ana efamaim tanaremor.”
80 Á similluâ si Kuan nga anâ ni Sakariâ, á napasigaggà yù ángnguruk na kâ Namarò. Á naggián ta kalállammatán ta áddè ta pappasingan na nga mangilayalayâ sù ira ginaká ni Israel.
80 Kek biyan naatu ayubin hairi ana fofonin ra’at yen orot matar, naatu run in arar yan imaim ma ana fair bai, imaibo tit ana bowabow Israel sabuw etei nahimaim busuruf bow.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.