Lucas 8
Jesucristo oy oa’pak: Kenda Jesucristoa; monigka’uyatenok; Diostaj mo’manopo’yarea’ika’ne (AMRNT) vs NAA
1 Nogok nogyo̱ nogyo̱ huakkaʼ jakyo Jesús oʼhuaʼepo huakkaʼ jakyo huadak huaʼa Diosen huairi o̱kye̱yakde Dios huairitaj yanoknopo̱e̱po yanʼnigpe̱i̱kaʼ, oʼmanmadikikaʼuyate. Jesúsen doce huamataʼmonaʼeri kenere onʼhuaʼudhuaʼpo.
1 Aconteceu, depois disso, que Jesus andava de cidade em cidade e de aldeia em aldeia, pregando e anunciando o evangelho do Reino de Deus. Iam com ele os doze discípulos,
2 Ettoneʼere oʼhuaʼepo totoʼa eʼmanopoʼto̱e̱tada Jesúsa oʼmanopoʼyareameʼte totoʼ oʼmakenmeʼte. Nogomey ettoneʼtaj oʼbayareameʼte. María Magdalena Jesúsere o̱ʼi̱kaʼuyate. Jesúsa Maríataj siete totoʼ okmaenameʼte.
2 e também algumas mulheres que haviam sido curadas de espíritos malignos e de enfermidades: Maria, chamada Madalena, da qual saíram sete demônios;
3 Juanakon Jesúsere o̱ʼi̱kaʼuyate. Juana Chuzaen hua̱to̱e̱ o̱ʼu̱yate. Chuza Huairi Herodesen jak huato̱e̱ʼeri o̱ʼu̱yate. Kenpaʼti Susana Jesúsere o̱ʼi̱kaʼuyate. Nogomey ettoneʼ sueʼda huakkaʼ Jesúsere o̱ʼnepo Jesúsomey hua̱e̱ʼeritaj katepiʼ onʼpaknok onʼbayokikaʼuyate. Aypopiʼ yudtapiʼ onʼbayokikaʼpo kenpaʼti onʼtihuapokikaʼuyate.
3 Joana, mulher de Cuza, procurador de Herodes; Suzana e muitas outras, as quais, com os seus bens, ajudavam Jesus e os seus discípulos.
4 Huakkaʼada aratbuta Jesústaj onʼhuahuaʼuyate. Nog jak nog jakyaʼ onʼhuahuaʼpo Jesústaj onʼtikupopaknok huabakidenaʼeri ken konig o̱gkikaʼ Jesúsa oʼmanbatiaʼpakpo oʼmanmadikanhuaʼuyate.
4 Quando uma grande multidão se reuniu e pessoas de todas as cidades vieram até Jesus, ele disse por parábola:
5 —Aʼbakidenayaʼpo huabakidenaʼeri oʼhuaʼuyate. Oʼhuaʼepo oʼbakidenaʼpo dagte sueʼda oʼkidkahuapo huaʼia oʼbakidtuge̱a̱ʼpo kenpaʼti nogte bakoya oʼkidye̱ʼkuyate.
5 — Um semeador saiu a semear. E, ao semear, uma parte caiu à beira do caminho, foi pisada, e as aves do céu a comeram.
6 Huidbate kuhuado̱nokparedte sueʼda oʼkidkahuad. I̱da oʼkereknigʼa. Kuhuado̱nokparedte dariayda o̱ʼe̱nok i̱da oʼayʼuyate.
6 Outra parte caiu sobre a pedra e, tendo crescido, secou por falta de umidade.
7 Nog huakid okpotaʼpidsiʼbayo oʼkidkahuaʼuyate. Huakpi sueʼda oʼbatipakbonigʼa okpotaʼpidsiʼ diga̱ʼda oʼbakerekpo huakpitaj oʼbatibukʼuyate.
7 Outra caiu no meio dos espinhos; e os espinhos, ao crescerem com ela, a sufocaram.
8 Nog huakid huadak sorokte oʼkidkahuaʼuyate. Oʼbatipakbodepo huakkaʼda huakid o̱gkupapakuyate. Sueʼda huakpi cien huakid o̱gkupapakpo noga̱ sueʼda huakid o̱gkupapakuyate. —Jesúsa kenda eʼmanaʼte,
8 Outra, enfim, caiu em boa terra; cresceu e produziu a cem por um. Dizendo isto, Jesus clamou:
9 —Ken huakidenaʼeri ken konig oʼkaʼ huaboaʼda oroʼtaj onʼbatiaʼpaknig nopoenkahueʼda o̱ʼe̱y. Oroʼtaj dakaʼ moʼnopo̱e̱a̱ʼ. —Jesúsen huanigpe̱i̱kaʼeria Jesústaj oʼnonaʼuyate.
9 Então os discípulos de Jesus lhe perguntaram o que significava essa parábola.
10 —Opudomey doʼhued huanigpe̱i̱kaʼeri moʼe̱nok konig aratbut Diosen Huakhuairitaj onʼnigpe̱i̱kaʼapo, konig buttida o̱ʼe̱a̱po Diosa opudomeytanayo eʼmanopo̱e̱a̱ʼtaʼ oʼpak. Nogomeytaj doʼhued huanigpe̱i̱kaʼeri ehueʼtaj nogda ken konig o̱ʼe̱ ijmanbatiaʼpakikay. Kenda eʼmape̱e̱a̱da nopoenkahueʼ o̱ʼneapo. —Jesúsa huanigpe̱i̱kaʼeritaj oʼmanaʼuyate.
10 Jesus respondeu:
11 —Ken huakidenaʼeri ijmanopo̱e̱a̱ʼapoy. Ken huakid konig Diosen huaʼa o̱ʼe̱.
11 — Este é o significado da parábola: a semente é a palavra de Deus.
12 Dagte sueʼda oʼkidkahuaʼuyate. Ken huakid dagte oʼkidkahuaʼuyate konig sueʼda aratbut Diosen eʼmanmadikaʼtaj onʼpe̱e̱nigʼa i̱da totoʼa oʼhuahuaʼpo huanopoyaʼ Diosen huaʼa oʼbakkaynok onteʼti Diostaj oknopo̱e̱hueʼdik o̱ʼneapo onteʼti nopoʼyareahueʼdikda o̱ʼneapo.
12 Os que estão à beira do caminho são os que a ouviram; depois vem o diabo e tira-lhes a palavra do coração, para não acontecer que, crendo, sejam salvos.
13 Huidbate sueʼda oʼkidkahuaʼuyate. Ken konig aratbut Apagbaʼ enʼpe̱e̱a̱tuʼte durugda onʼpe̱e̱a̱tunigʼa konige̱po dakaʼ nigpeonhuahuahueʼ o̱ʼnepo sueʼda onʼnopoenkaʼpo sueʼda huameʼnoe oʼnoknopoeonhuaʼpo totoʼa namaʼda eʼmanadeʼte onteʼti Diostaj nigpe̱e̱hueʼ o̱ʼnepo kenpaʼda okkahueʼdik o̱ʼneapo.
13 Os que estão sobre a pedra são os que, ouvindo a palavra, a recebem com alegria. Estes não têm raiz, creem apenas por algum tempo e, na hora da provação, se desviam.
14 Huakid okpotaʼpidsiʼbayo oʼkidkahuaʼuyate. Ken konig aratbut Diosen eʼmanmadikaʼtaj onʼpe̱e̱po onʼpe̱e̱nigʼa nogok nogtaʼ nogtaʼ onʼmamepuʼkepo onteʼti sig sig Diostaj oʼnoknopo̱e̱batikapo. Kenpaʼti huakkaʼ eʼta̱ʼmaetaʼ onʼpakpo sig sig Diostaj oʼnoknopo̱e̱batikapo. Kenpaʼti huataʼda eʼdurugpakaʼtaʼ onʼpakikaʼpo onteʼti Diostaj pakhueʼ o̱ʼneapo, nigpe̱e̱hueʼ o̱ʼneapo. Diosen kahueʼ o̱ʼneapo.
14 A parte que caiu entre espinhos, estes são os que ouviram e, no decorrer dos dias, foram sufocados com as preocupações, as riquezas e os prazeres desta vida; os seus frutos não chegam a amadurecer.
15 Ken huakid huadak sorokyo oʼkidkahuaʼuyate. Ken konig aratbut huadaknopoʼda Diosbaʼtaj onʼpeeonhuahuikaʼpo onʼnigpeeonhuahuikaʼ. Dakaʼ konig ʼurunopoʼda onʼnigpe̱e̱po batikhueʼda huadakda o̱gkikaʼapo. Kenomey Diosensiʼpo o̱ʼne, huakkaʼada onʼnopo̱e̱a̱po.
15 A parte que caiu na terra boa, estes são os que, tendo ouvido de bom e reto coração, retêm a palavra; estes frutificam com perseverança.
16 Sikyo jakki̱re̱gya̱ʼ huakjey eʼbakpakte kosoa tiokkubukhueʼdik o̱ʼnikaʼ. Kenpaʼti huakjey eʼbakpakte huataytoyo huada̱hueʼdik o̱ʼnikaʼ. Kutopate huakjey onʼhuada̱ʼikaʼ. Jakyoda ayaʼada onʼkuddepo tiahuaydik kaʼneʼpo.
16 — Ninguém, depois de acender uma lamparina, a cobre com um vaso ou a põe debaixo de uma cama; pelo contrário, coloca-a num lugar em que ilumina bem, a fim de que os que entram vejam a luz.
17 Ken konigti Diosen eʼnopo̱e̱ʼ oy konig eʼi̱re̱g e̱e̱ʼtada nogok ayaʼada onʼnopo̱e̱a̱po, ayaʼada onʼtiahuayapo.
17 Não há nada oculto que não venha a ser manifesto, nem escondido que não venha a ser conhecido e revelado.
18 Ken, dakaʼ Apagbaʼtaj yanʼpe̱e̱ʼ konige̱po sueʼda eʼpe̱e̱ʼnayo sueʼda eknopo̱e̱ʼnayo Diosa boʼtihuapokapone nogi̱ti nogi̱ti Diostaj moknopo̱e̱a̱po, nogi̱ti nogi̱ti Diostaj moʼnigpe̱e̱a̱po. Dakaʼ pe̱e̱hueʼ e̱e̱ʼnayo Diosbaʼtaj oknopo̱e̱hueʼ e̱e̱ʼnayo kenda moʼnopo̱e̱ Diosa bokkayapone onteʼti oknopo̱e̱hueʼdikada moʼe̱a̱pone. —Jesúsa oʼmanmadikaʼuyate.
18 Portanto, vejam como vocês ouvem. Porque ao que tiver, mais será dado; e ao que não tiver, até aquilo que julga ter lhe será tirado.
19 Kenokaʼ Jesúsen hua̱ye̱ Jesúsen huamaʼbuyere Jesústaj onhuatiakuynigʼa huakkaʼnanada o̱gkupopaknok kentaj huatiakhueʼdik o̱ʼneʼuyate.
19 A mãe e os irmãos de Jesus chegaram até onde ele estava, mas não podiam aproximar-se por causa da multidão.
20 —O̱ʼnen hua̱ye̱ o̱ʼnen huamaʼbuyere aratbuttiokpeyon moʼnigbone. Ontaj eʼbatiaʼpaktaʼ onʼpak. —Noga̱ Jesústaj oʼnonatuʼuyate.
20 E lhe comunicaram: — A sua mãe e os seus irmãos estão lá fora e querem vê-lo.
21 —Beʼapiʼ Diosen huaʼa onʼpe̱e̱po onʼnigpe̱e̱po konig o̱gkikaʼ keʼna doʼhued hua̱ye̱ o̱ʼne, doʼhued huamaʼbuy o̱ʼne ijnopo̱e̱y. —Jesúsa ayaʼ huakupopakeritaj oʼmanaʼuyate.
21 Jesus, porém, lhes respondeu:
22 Nogok Jesús huanigpe̱i̱kaʼeriere huaboaʼda kusiʼpetoneʼyo onʼbahuadpo,
22 Aconteceu que, num daqueles dias, Jesus entrou num barco em companhia dos seus discípulos e lhes disse: E partiram.
23 Ken eʼnonoktegte kusiʼpeyaʼ Jesús oʼtayʼuyate. E̱ʼpo̱gnopoyaʼ i̱da huaboroʼbapokada oʼbahuatiakpo. Teyaʼda oʼbapoknok huaboroʼ oʼhue̱niri̱ʼtoneʼpo diga̱ʼda oʼhue̱kudpo oʼtihuedpo huataʼkotdikte o̱ʼu̱yate.
23 Enquanto navegavam, ele adormeceu. E sobreveio uma tempestade de vento no lago, e eles corriam perigo.
24 Jesústaj onʼhuahuaʼpo aʼmaboayaʼpo,
24 Chegando-se a Jesus, os discípulos o despertaram, dizendo: — Mestre, Mestre, estamos perecendo! Levantando-se, Jesus repreendeu o vento e a fúria da água. Tudo cessou e ficou bem calmo.
25 —Menaʼpo doʼtaj oknopo̱e̱hueʼ moʼe̱, —Jesúsa huanigpe̱i̱kaʼeritaj oʼmanaʼuyate.
25 Então Jesus lhes perguntou: Eles, possuídos de temor e admiração, diziam uns aos outros: — Quem é este que até manda nos ventos e nas ondas, e lhe obedecem?
26 Ken akodpen Gadara huadaribayo onʼtiakpo onʼbeʼtuyate. Gadara eʼdeaʼ akudpen Galilea o̱ʼe̱.
26 Então rumaram para a terra dos gerasenos, que fica de frente para a Galileia.
27 Jesús eʼkotdeʼte Jesústaj nogbokerekatida huakkaʼ jakyaʼ oʼhuatiakonpo. Ken huabokerektaj huakkaʼ totoʼa onʼnopoʼtounhuahuaʼuyate. Yudtaj othueʼ o̱ʼunhuahuaʼuyate. Jakyo ehueʼ o̱ʼi̱kameʼte. Kubarakbayo o̱ʼunhuahuaʼikaʼuyate.
27 Logo que Jesus desembarcou, veio da cidade ao seu encontro um homem possuído de demônios que, havia muito, não se vestia, nem habitava em casa alguma, porém vivia nos túmulos.
28 Oʼtiahuaydepo Jesústaj huikudate oʼtisakotuyate. Oʼokoypo,
28 Quando ele viu Jesus, prostrou-se diante dele, dizendo com voz forte: — O que você quer comigo, Jesus, Filho do Deus Altíssimo? Peço-lhe que não me atormente.
29 Kenpaʼ enadeʼte Jesúsa totoʼtaj huamaenaʼdikte o̱ʼu̱yate. Nogok nogok huakkaʼ totoʼa onʼnopoʼto̱i̱kameʼte. Aratbuta kentaj sirobia huabaʼ kenpaʼti huaʼi onʼtinukupo dakaʼ aʼto̱e̱ya̱ʼpo. Onʼtinukunigʼa ken huabokereka oʼtipukpukanikaʼuy. Aratbut ehueʼ e̱ʼi̱kaʼyo totoʼomeya̱ onʼtohuaʼuyate.
29 Porque Jesus havia ordenado ao espírito imundo que saísse do homem, pois muitas vezes se havia apoderado dele. E, embora procurassem conservá-lo preso com cadeias e correntes, despedaçava tudo e era impelido pelo demônio para o deserto.
30 —¿Katedik i̱ʼe̱? —Jesúsa huabokerektaj onaʼnok,
30 Jesus perguntou a ele: Ele respondeu: — Legião. Isto porque muitos demônios tinham entrado nele.
31 —Sorokkogyo̱ adyonda dakhueaʼ totoʼomeya̱ paiʼda onʼnopoʼeunhuahuikaʼapo. Ke̱yo̱ oroʼomeytaj mataʼmonahueʼ moeʼ. —Totoʼomeya̱ Jesústaj oʼnonaʼuyate.
31 Estes pediram a Jesus que não os mandasse para o abismo.
32 Kente oteʼte huakkaʼda huakyariʼ onʼpeʼnok,
32 Ora, uma grande manada de porcos estava pastando ali no monte. E os demônios pediram a Jesus que os deixasse entrar naqueles porcos. E Jesus o permitiu.
33 Ken totoʼa huabokerektaj oʼnenonpo oʼnokhuaʼpo huakyaritaj onʼhuankudonpo ken huakyariʼ ayaʼda huaduk oʼbahuarakpo kubogyo onʼbaajpo e̱ʼpo̱gyo̱ oʼbataʼkoʼtuyate. Totoʼere onʼbataʼkoʼtuyate.
33 Tendo os demônios saído do homem, entraram nos porcos, e a manada precipitou-se despenhadeiro abaixo, para dentro do lago, e se afogou.
34 Ken huakyariʼ huato̱e̱ʼeri kenda onʼtiahuaydepo onʼmameʼpukeʼpo kenda aʼmanbatiaʼpakyaʼpo huakkaʼ jakyo onʼbakeʼtuyate. Kenpaʼti taʼbayaʼ aʼmanbatiaʼpakyaʼpo onʼhuaʼuyate.
34 Vendo o que tinha acontecido, os que tratavam dos porcos fugiram e foram anunciá-lo na cidade e pelos campos.
35 Kenda onʼpe̱e̱depo monig Jesúsa yakaʼ aʼtiahuayaʼpo huakkaʼ jakyaʼ huakkaʼada onʼmaoro̱kondepo Jesústaj onʼhuahuaʼpo onʼhuatiakdepo ken huabokerektaj huakkaʼ totoʼ huaboaʼda eʼnokbahuaʼdeʼ onʼtiahuaypo, ken huabokereka Jesúsen huaʼite oʼhuadpo, yudtaj oʼotpo, kenpaʼti oyda huadakda o̱ʼe̱. Ken huabokerektaj onʼtiahuaydepo onʼmeʼpukeʼuyate.
35 Então o povo saiu para ver o que tinha acontecido. Aproximando-se de Jesus, encontraram o homem de quem tinham saído os demônios, vestido, em perfeito juízo, sentado aos pés de Jesus; e temeram.
36 Aratbut ke̱yo̱ Jesúsere e̱ʼhua̱e̱a̱ onʼtiahuaydepo kenda Jesúsa oʼkaʼde eatiahuayʼa onʼmanbatiaʼpakpo huakkaʼ jakyo hua̱e̱ʼeritaj onʼmanbatiaʼpakpo, konig kentaj huakkaʼ totoʼa eʼnopoʼtounhuahuikaʼdeʼte Jesúsa oʼyareaʼdenig, onʼmanbatiaʼpakuyate.
36 E algumas pessoas que tinham presenciado os fatos contaram-lhes também como o endemoniado tinha sido salvo.
37 Kenda onʼpe̱e̱depo ayaʼ aratbut Gadara huadaribayo hua̱e̱ʼeri ke̱yo̱ o̱gkupopakdepo huakkaʼda onmeʼpukpo,
37 Todo o povo da terra dos gerasenos pediu a Jesus que se retirasse, pois ficaram com muito medo. E Jesus, entrando de novo no barco, voltou.
38 huahued e̱e̱ʼted ken huabokerekyaʼ totoʼa huaboaʼda oʼnokhuaʼde keʼna Jesúsere eʼhuaʼtaʼ oʼpakpo,
38 O homem de quem tinham saído os demônios lhe pediu que o deixasse estar com ele. Jesus, porém, o despediu, dizendo:
39 O̱ʼnen jakyo yahuatiʼ. A̱yo̱ o̱ʼnenbayaʼ yamanbatiaʼpak. Ayaʼda Diosa menigkaʼdene yamanbatiaʼpakhuatiʼ. —Jesúsa ken huabokerektaj onaʼuyate. Kenpaʼ onaʼdepo Jesúsa oʼhuaʼuyate.
39 — Volte para a sua casa e conte tudo o que Deus fez por você. Então ele foi, proclamando por toda a cidade o que Jesus lhe tinha feito.
40 Jesús akudpen onteʼti oʼkumejdepo huakkaʼada aratbuta oʼnonmabopo o̱gkupopakpo durugteda huabada onʼdeʼuyate.
40 Quando Jesus voltou, a multidão o recebeu com alegria, porque todos o estavam esperando.
41 — ausente —
41 Eis que veio um homem chamado Jairo, que era chefe da sinagoga, e, prostrando-se aos pés de Jesus, suplicou-lhe que fosse até a sua casa.
42 — ausente —
42 Pois tinha uma filha única de uns doze anos, que estava morrendo. Enquanto Jesus caminhava, as multidões o apertavam.
43 Ettoneʼ o̱ʼe̱po huakkaʼ aratbutere o̱ʼe̱po keʼna dakhueʼda o̱ʼe̱po mimi batikhueʼ o̱ʼunhuahuikaʼpo doce huabayok oʼtipokde batikhueʼda o̱ʼunhuahuikaʼuyate. Nogtaj nogtaj huamadakkaʼeritaj oʼbahuahuaeʼikaʼuyate. Huamadakkaʼeritaj ayaʼda keʼnen huakupe gasta oʼtikaʼonhuahuaʼuyate. Huamadakkaʼeritaj eʼyoktada yareahueʼ o̱ʼu̱yate.
43 Certa mulher que, havia doze anos, vinha sofrendo de uma hemorragia e que havia gastado todos os seus bens com os médicos, sem que ninguém a pudesse curar,
44 Jesústaʼpiyen oʼhuatiakpo, yudtaʼjok huakubogpitaʼ oʼnejpo, oʼnejdepo mimi oʼbatikonpo oʼyarudʼuyate.
44 veio por trás de Jesus e tocou na borda da capa dele. E logo a hemorragia dela estancou.
45 —¿Beʼa meʼnej? —Jesúsa oaʼuyate.
45 Mas Jesus perguntou: Como todos negassem, Pedro disse: — Mestre, é a multidão que o rodeia e aperta!
46 —Beʼapiʼ meʼnejne ijnopo̱e̱y konige̱po betapiʼ ijyareaʼdey huanopoʼada ijnopo̱e̱y. —Jesúsa oʼmanaʼnok.
46 Mas Jesus insistiu:
47 Doʼtaj beʼyareadne Jesúsa meʼtinopo̱e̱ne ettoneʼ oʼnokotdepo omeʼpukpo oʼiriga̱ʼpo Jesústaj oʼhuahuaʼpo Jesúsen huaʼite huikudate oʼtisakotuyate. Huakkaʼ aratbuttaj kanʼpe̱e̱ʼpo kenaʼpo Jesústaj ijnej kenpaʼti konig i̱dada beʼyareaddene ettoneʼa̱ oʼbatiaʼpakuyate.
47 A mulher, vendo que não podia passar despercebida, aproximou-se trêmula e, prostrando-se diante de Jesus, declarou, à vista de todo o povo, o motivo por que havia tocado nele e como imediatamente tinha sido curada.
48 —Doʼtaj oknopo̱e̱nok oʼyareaddene. Dakda yahuatiʼ. —Jesúsa ettoneʼtaj onaʼpo.
48 Então Jesus lhe disse:
49 Jesúsa ettoneʼtaj eʼbatiaʼpakdeʼte Jairo hua̱i̱takeʼ jak huairien jakyaʼ huabokerekakon o̱kye̱yakpo,
49 Enquanto Jesus ainda falava, veio uma pessoa da casa do chefe da sinagoga, dizendo: — A sua filha já morreu; não incomode mais o Mestre.
50 Jesús kenda oʼpe̱e̱po,
50 Mas Jesus, ouvindo isto, lhe disse:
51 Jesús jakyo o̱kye̱depo, “Ettoneʼsiʼpoen hua̱ye̱ huaojere Pedroere Jacoboere Juanereyoʼda kuddik o̱ʼne. Nogomeynayo kudhueʼdik moʼe̱ne.” Jesúsa oʼmanaʼuyate.
51 Tendo chegado à casa, Jesus não permitiu que ninguém entrasse com ele, a não ser Pedro, João e Tiago, além do pai e da mãe da menina.
52 Huakkaʼ aratbut onʼkupopakdepo ettoneʼsiʼpo eʼbueytaʼ enʼbahuikte,
52 E todos choravam e a pranteavam. Mas Jesus disse:
53 Jesústaj onʼpe̱e̱po onʼtierikpo ettoneʼsiʼpo kenpaʼda oʼbueydenigʼa oaʼ onʼnopo̱e̱ʼuy.
53 E riam-se dele, porque sabiam que ela estava morta.
54 Jesúsnayo muneʼyoen huabaʼtaʼ oʼbaʼpadpo,
54 Mas Jesus, tomando-a pela mão, disse em voz alta:
55 Keʼna oʼnoyhuaddepo i̱da oʼbodʼuyate.
55 Voltou-lhe o espírito, ela imediatamente se levantou, e Jesus mandou que lhe dessem de comer.
56 —Kenpihuay. —Muneʼyoen huaoj hua̱ye̱erea oʼdaʼuyate.
56 Seus pais ficaram maravilhados, mas ele lhes advertiu que a ninguém contassem o que havia acontecido.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 8, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.